Bezorgdheid is een soort angst. Het kan vele vormen aannemen maar het komt vrijwel altijd voort uit gevoelens van kwetsbaarheid en machteloosheid. De tobber is niet geholpen met een schouderklopje en een geruststellend 'Het valt wel mee, we gaan niet failliet'. De hersenen van iemand die kampt met zorgen raken in een soort spasme: er is simpelweg geen plaats meer voor goed nieuws. Sommige mensen worden geboren als tobbers. Hun zenuwstelsel blijkt aantoonbaar minder in staat spanningen te verwerken. Bepaalde genen worden ook in verband gebracht met pessimisme en negatief denken.

 

Het psychiaterische antwoord luidt vaak nog: pillen. Ofwel: Prozac en andere kunstmatige rustbrengers. Maar het betere nieuws is dat de psychiaterie heeft ontdekt dat onze hersenen flexibel zijn en zich kunnen aanpassen. Je kunt je hersenen niet vervangen, maar je kunt ze trainen, opnieuw programmeren. 'Je kunt veranderen', schrijft Psychology Today.

Het 'herprogrammeren' van de hersenen lijkt op het trainen van de spieren voor een nieuwe techniek of sport. Je oefent net zo lang totdat de golf- of tennisslag een automatisme wordt. Zo is het ook mogelijk om je hersenen te trainen voor terugkerende situaties als financiële zorgen en faalangst. Het moment van aanpak ligt in de ongeveer een minuut die voorafgaat aan het moment dat de bezorgdheid 'toeslaat' in de hersenen. De meeste tobbers snauwen zichzelf toe in negatieve bewoordingen: 'Zie je wel, het wordt toch niets'. Het komt er op aan dat automatische patroon te doorbreken. Fluit, zing, knip in je vingers en 'lanceer' een positieve gedachte. Dat op zijn tijd inbrengen van een positieve gedachte kan geleidelijk aan de balans van negatief naar positief denken doen omslaan.

 

Psychology Today raadt tobbers aan om een lijstje van drie dingen te maken die zij in hun leven willen veranderen. Dat kan zoiets simpels zijn als het maken van een afspraak met de tandarts. Als die drie dingen zijn gelukt, maak je een nieuw lijstje van drie. Etcetera. Het blad verzekert dat deze methode binnen een jaar meer veiligheid biedt: 'Structuur vermindert risico'.

 

De angst van de tobber is vaak controleverlies. Dat schrijft Onkruid (juli/augustus 1997). "De overmatig bezorgde mens kampt met de onvoorspelbaarheid die zijn leven bedreigd. Daarom zijn mensen ook bang voor dieren. Je denkt dat je veilig bent in je eigen huis en dan springt daar plotseling een muis tevoorschijn. 'Dat is een inbreuk op elke controle en zekerheid die men dacht te hebben." Ook Onkruid zoekt het antwoord in het oefenen van de hersenen. Je kunt nieuwsgierigheid opwekken voor het dier waarvoor men bang is. Plaatjes verzamelen, hoeveel soorten zijn er, waar leven ze etcetera. Op die manier kun je geleidelijk vertrouwd raken met een verschijnsel dat een bron van angst en zorg was. Het is ook zinnig om een 'gevoelsdagboek' bij te houden, om op te schrijven welke gevoelens en gedachten opkomen als er zich een gevaar voordoet. Vaak zie je zelf als snel hoe overdreven die gevoelens zijn. Bovendien kunnen de aantekeningen helpen om historische oorzaken of onlogische verbanden te ontdekken. Vervolgens kun je nieuwe, logischer hypothesen opstellen.

 

Tobbers zijn vaak eenzaam. Zij vinden het leven eng en voelen zich bedreigd omdat zij onvoldoende steun genieten. Verbondenheid biedt ook een treffende bescherming tegen bezorgdheid. Wie meer mensen om zich heen verzamelt, kan zijn gevoel van kwetsbaarheid beperken. Beweging is een ander geschikt antwoord op zorgen. Bewegen vermindert spanning en frustratie en voert overtollige adrenaline af. Op een slechte dag moet je gewoon eens vijf keer achter elkaar de trap op en neer lopen, luidt het advies.

 

De paradoxale conclusie is dat zorgen goed zijn. De mens heeft zorgen nodig om te kunnen overleven. Het klinkt misschien vreemd maar het is ongezond om helemaal vrij van angst te zijn. De mens gebruikt angst als brandstof. Bezorgdheid is de basis voor positief handelen, voor succes. Zoals Psychology Today het formuleert: 'Als je je totaal geen zorgen wilt maken, moet je een plant worden'. Ofwel: worry and be happy.