Ik ben Henk Sauer en ik heb psychiatrie gestudeerd in Groningen. Ik heb oorspronkelijk gewerkt met mensen die voornamelijk lichamelijk ziek waren. Daar ben ik min of meer ingerold. Sinds anderhalf jaar werk ik nu in het Centrum '45. Daar ben ik hoofd van de polikliniek. Daarnaast heb ik een taak als therapeut en dat vind ik leuker dan de organisatorische taken. Mijn achtergrond als therapeut is met name psychoanalytisch, maar dat wil niet zeggen dat ik niet kijk wat er verder nog te bieden is.

De vorige keer heeft mevrouw Groen-Prakken een inleiding gehouden. Zij was in mijn psychiatrieopleiding één van mijn meest inspirerende opleiders. Ik heb een hoop praktische `boerenkoolpsychiatrie' van haar geleerd. Dat betekent dat je gewoon eerst je hersens gebruikt en daarna kijkt of de theorie klopt. 

Hechtingspatroon in het verder leven

Het hechtingspatroon van het kind staat in principe model voor het hechtingspatroon in het latere leven. Dat geldt niet alleen voor het hechtingspatroon, maar ook voor een heleboel dingen die we in het leven leren. Als kind kom je niet helemaal tabula rasa, d.w.z. als een onbeschreven blad op de wereld. Er komt ongetwijfeld iets mee met de erfelijke patronen. Tegelijkertijd zijn er voor het kind allerlei modellen aan de hand waarvan je je een idee moet gaan vormen hoe het werkt in de wereld. Zo hoor je wel eens de uitspraak dat elke man trouwt met zijn moeder en elke vrouw trouwt met haar vader. Dat is uiteraard maar ten dele waar en voor een deel is het helemaal niet waar. Maar je kunt wel zeggen dat voor het jongetje de moeder model staat voor de verzorgende vrouwenfiguur. Die gaat daar dan later op variëren, dat hoop ik althans voor hem en voor zijn echtgenote. U ziet dat je in de loop van de tijd voortdurend de neiging hebt om dat, wat je als kind geleerd hebt, toe te gaan passen in de rest van je leven. Elke keer is er een onderbreking, omdat in elke ontwikkelingsfase van kinderen de zaken die ze net geleerd hebben opnieuw bekeken en getoetst worden. Eén van de belangrijkste fasen daarin is de puberteit, waarin je nog eens dunnetjes overdoet watje tot dan toe hebt geleerd. Eén van de problemen die de puber moet oplossen is, hoe de eigen waarden en normen te maken, hoe zich los te maken, zonder de band te verliezen. Ieder van u kent ongetwijfeld de pubers, die aan de ene kant roepen dat ze nog nooit twee van zulke sukkels op de aarde gehad hebben als hun eigen ouders en tegelijkertijd ze ook niet kwijt willen. Dat laatste laten ze niet aan de ouders zien, tenzij een ander hun ouders aanvalt.

Dit heeft met die hechting te maken. Hechting is in principe een mechanisme, dat uitgaat van het kind en beantwoord wordt door de opvoeder. Hechting is overleven.

Het hechtingspatroon dat later leidt tot een verbintenis met een ander, een partner, tot een `aanhechter', is meestal van hetzelfde type. Onzekere mensen hechten aan onzekere mensen. Of aan het tegengestelde. Aan de ene kant heb je soort zoekt soort, aan de andere kant heb je ook dat mensen `aanhechters' zoeken als aanvulling.

Een hechtingspatroon is niet een eigenschap die niet te veranderen is. Het groeit en blijft in interactie voortdurend bestaan en heeft daar de mogelijkheid om te veranderen. Dat veranderen zal niet zo makkelijk gaan, maar in principe is iets dat je aanleert ook af te leren of bij te leren. Je kunt in de loop van je leven andere patronen zien, herkennen en daar dingen van overnemen. Vergelijkt u het met de motorische mogelijkheden die wij hebben. De één is van huis uit handiger dan de ander. Maar je kunt met trainen en afkijken motorisch heel wat bijleren. Vrijwel elk kind kan leren figuurzagen. Het kost een aantal zaagjes en bij de een wat meer dan bij de ander, maar in principe kan hij leren figuurzagen. Dat is denk ik goed om te onthouden, want anders zou je zeggen `één keer mis geleerd, voor de rest van je leven de klos'. In veel gevallen is dat helaas wel waar, maar dat is niet het noodlot, maar omdat er geen mogelijkheden voor correctie zijn opgetreden.

Dat hechtingspatroon kan dus veranderen, ook al tijdens het kind zijn. Bijvoorbeeld bij dat hechtingspatroon met die ongeïnteresseerde moeder met dat ongeïnteresseerde kind waardoor ze allebei wat afstand houden. Het kan zijn dat het kind bijvoorbeeld bij de kleuterjuf wel de knuffelbehoefte of hechtingsbehoefte kan vervolmaken. In de puberteit ziet u dat met idolen. Soms schrik je daar als ouder van, maar het kan een hele goede werking hebben. Op die manier kun je ook door identificatie, door te fantaseren, een stuk inhalen. Dat hechtingspatroon is dus geen eigenschap die op zichzelf staat, maar het hoort bij een aantal eigenschappen die wij in de loop van het leven verwerven. Eén van die eigenschappen is een zekere mate van autonomie `ik ben ik' en niet `ikke en de rest kan stikken'. Ik ben in het verleden dezelfde geweest en ik zal ook in de toekomst dezelfde zijn. Niet gelijk maar wel dezelfde. Dat zelfgevoel van mensen is belangrijk en met name mensen die als klein kind beschadigd of tekort gekomen zijn, hebben de neiging zich onvoldoende als zichzelf te beleven. Dat wil zeggen dat je je vaak ook de autonomie niet kunt veroorloven. En als je je geen autonomie kunt veroorloven, kun je slecht van jou uit aan een ander hechten. Dan krijg je dat kikker en muis idee. Als zij niet aan elkaar zitten, is er geen hechting. Althans zo wordt het beleefd. Als je autonoom bent, kan je je hechtingspatroon wat meer variëren. Dan kan je het meer instellen op de behoefte van de ander. Mevrouw Groen-Prakken noemde vorige keer die moeder die er niet tegen kon toen haar kind met twee à drie maanden naar een ander ging kijken. Die moeder had het nodig vanuit haar eigen hechtpatroon dat de ander volledig op haar was ingetuned. Een soort legoblokjes, die precies in elkaar passen. Als het niet precies in elkaar past, dan past het dus niet. Goede hechting kun je meer zien als klittenband. Je kan het compleet op elkaar doen, maar ook gedeeltelijk. Dan plakt het ook. Dat is groeibevorderend, autonomiebevorderend. Dat hechten kan gevarieerd worden, is flexibel. Het hechtingspatroon is dan in zekere zin volwassen.

door de heer drs. H. Sauer