Is fundamenteel zelfvertrouwen hetzelfde als sociaal zelfvertrouwen?

Neen. Hoewel beide fenomenen uiteraard vaak samen voorkomen, kunnen ze ook erg verschillend zijn. Immers, fundamenteel zelfvertrouwen werkt begunstigend op de ontwikkeling van vele andere persoonlijkheidskwaliteiten, maar niet noodzakelijk op alle. Anderzijds kan sociaal zelfvertrouwen vaak een overcompensatie zijn voor een gebrek aan fundamenteel zelfvertrouwen.

We kennen allemaal 'beren met een grote mond en een klein hartje', zoals we ook originele kunstenaars en uitvinders kennen die onstoorbaar door alle mogelijke kritiek hun eigen artistieke of wetenschappelijke weg gaan, maar in een groep erg schuchter zijn, en bijv. niet in staat zijn hun kunst of uitvinding te bespreken.

Is overdreven zelfvertrouwen wel verantwoord?

Zo lijkt de gedachte dat men ìalles aankan, op voorwaarde... logisch onverantwoord. Fundamenteel zelfvertrouwen is echter geen vorm van logisch, statistisch verantwoord denken, maar van rationeel denken. Dit is een manier van denken die zich in de eerste plaats afvraagt of een gedachte wel nuttig is, en pas daarna of zij logisch verantwoord is.

Zo is het logisch zeer verantwoord om voortdurend te denken aan de dood, die voor elk van ons onvermijdelijk is, of aan de oorlogssituaties op de wereld. Maar deze gedachten werken verlammend en leveren niets op. Ze zijn logisch juist, maar het is irrationeel om eraan te denken. Anderzijds is het nuttig om in een probleem al onze aandacht te concentreren op de mogelijkheden die wij nog hebben, ook al zijn deze schaars en statistisch weinig verantwoord. Want hoe meer we eraan denken, hoe meer kansen we hebben om eruit te geraken. Het is onlogisch, maar rationeel.

Is een sterk fundamenteel zelfvertrouwen geen arrogantie?

Neen. Men komt slechts over als arrogant als men een negatieve boodschap uitstraalt naar de anderen. Als men naast een groot zelfvertrouwen ook een positieve boodschap uitstraalt naar de anderen, dan komt dit zelfvertrouwen stimulerend en vertouwenschenkend over bij de anderen, omdat het hun veiligheidsgevoel vergroot. We bespreken dit verder bij weerstand.

Maakt een sterk fundamenteel zelfvertrouwen niet blind voor de kwaliteiten van anderen?

Neen, ook dit is een klassieke misvatting die uitgroeide tot een mythe. Ze gaat ervan uit dat als men zichzelf niet te groot vindt, men meer oog kan krijgen voor de grootheid van de anderen. Dit lijkt zo, maar eigenlijk is het dieptepsychologisch precies andersom: wie twijfelt aan zichzelf beleeft de kwaliteiten der anderen als bedreigend, en als bewijzen voor het eigen onvermogen. Hij zal dus zeker niet geneigd zijn die kwaliteiten van de anderen uitdrukkelijk te bewonderen, laat staan over te nemen, want dit zou een te groot bewijs voor de eigen minderwaarde zijn. Maar wie overtuigd is van zijn eigen waarden zal steeds op zoek zijn naar groeimogelijkheden en -voorbeelden. Het ontdekken van andere kwaliteiten die hij zelf nog niet heeft, boeit en motiveert hem om ze te bewonderen en over te nemen. Ook zijn bewondering uiten komt voor hemzelf niet bedreigend over.

Bestaat er 100 % fundamenteel zelfvertrouwen?

Neen. Een fundamenteel zelfvertrouwen wil zeggen dat de kans dat men negatieve of bedreigende ervaringen in een positieve uitdaging weet om te zetten groot is. Het is ook geen kwestie van alles of niet. Als iemand met een sterk fundamenteel zelfvertrouwen ondanks alles uit het lood wordt geslagen, dan zal de tijd dat het duurt om zich te herpakken wellicht korter zijn.