Hoewel die fundamentele beelden van zichzelf en de werkelijkheid hoofdzakelijk steunen op herhaaldelijke emotionele ervaringen, kunnen we de daaruit voortspruitende denkwijze met woorden proberen omschrijven:

Een constructief beeld van onszelf en van de ons omgevende werkelijkheid is het (nog) onbewezen geloof dat het zelf en die werkelijkheid veel meer mogelijkheden bevatten (en wij dus meer aankunnen), dan op een bepaald ogenblik aangetoond is en dat die onontgonnen mogelijkheden gerealiseerd kunnen worden op voorwaarde dat:

1. men voldoende lang volhoudt in het groeiproces
2. men voldoende lessen trekt uit de onvermijdelijke mislukkingen.

Alle elementen uit de bovenstaande bepaling zijn belangrijk: aankunnen (dus niet denken dat men het al kan), volhouden, en leren uit de mislukkingen. Laat men één of meerdere elementen uit bovenstaande definitie weg, dan bekomt men een karikatuur, een vorm van arrogantie, zelfoverschatting of roekeloosheid.   Zoals aangegeven houdt de defensieve denker zich voortdurend aan grenzen, die hij beschouwt als veiligheidsbakens waarachter een voor hem (te) gevaarlijk gebied ligt. Hij zal dus niet groeien, want alles buiten de huidige situatie is te bedreigend. De constructieve denker weet uiteraard dat er theoretische grenzen zijn, maar die liggen in de praktijk veel verder dan de gemiddelde medemens denkt. De ervaring van psychologische cursusgevers en mensen die gewoon durven leert immers dat van alle methodes om het persoonlijkheidsrendement te doen toenemen (zoals durf, ervaring, voorkennis, intelligentie, volharding, chance) de durf om het overgangsgebied tussen het huidig niveau en de theoretische grenzen te verkennen de meest werkzame factor  is. Uiteraard zijn de andere factoren niet overbodig. Want als men die verwaarloost komt men in situaties van ophitsing, manische opwinding, roekeloosheid. Maar één ding is zeker: we kunnen veel meer aan dan we denken, het volstaat meestal erin te geloven en de stap te zetten.

Synoniemen

Fundamenteel zelfvertrouwen en een groeistimulerend algemeen werkelijheidsbeeld hebben vele synoniemen: eigenwaarde, zelfwaardering, zelfbewustzijn, zelfaanvaarding, zelfrespect, primair narcisme, gezonde dosis zelfbewondering, geloof in zichzelf, positief denken, constructief denken, mentale of morele weerbaarheid, het recht zichzelf te zijn, ...

Het belang van het fundamenteel zelfvertrouwen

Het is een zeer belangrijke eigenschap, die aan de basis ligt van nog andere essentiële persoonlijkheidskenmerken dan het groeien. Onder de verschillende toepassingen willen we er vier kort aanraken:

1. de intelligentie. Hoewel nog andere factoren, zoals de organische ontwikkeling van de hersenschors die bepaald wordt door o.m. voeding en erfelijke factoren, ook een rol spelen, heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat alle hoogbegaafden, ongeacht hun karakter, als kind blijk geven van een veel groter dan gemiddeld zelfvertrouwen, minstens op enkele belangrijke gebieden van hun persoonlijkheid. Dit zelfvertrouwen kunnen ze later door de slagen van het leven wel eens kwijtgeraken, maar het is er zeker eens geweest, en juist tijdens deze periode heeft de intelligentie zich het snelst ontwikkeld. Het voorbeeld van Karel en Pieter kan dit weer illustreren.

2. psychische gezondheid. Het valt psychiaters en psychotherapeuten op dat zo goed als alle psychiatrische afwijkingen, zoals depressie, obsessie, hysterie, psychosomatische stoornissen, communicatie- en relatiestoornissen, en zelfs zwaardere afwijkingen zoals schizofrenie en paranoia uiteindelijk berusten op een gebrek aan fundamenteel zelfvertrouwen, waardoor het probleem enerzijds kon ontstaan, en anderzijds minder kansen krijgt om spontaan te herstellen. Dit gebrek bestond reeds vóórdat het probleem ontstond, maar het wordt door de ziekte-ervaring uiteraard nog erger. De therapeut moet daarom niet alleen het probleem behandelen, maar ook proberen om dit onderliggend gebrek aan fundamenteel zelfvertrouwen op te lossen.

3. kunnen genieten. Om ons gelukkig te voelen moeten we niet alleen wenselijke dingen kunnen realiseren, maar ook genieten van de dingen. Anders is de realisatie-inspanning overbodig, en daarenboven houden we het niet vol op langere termijn. Het blijkt nu dat alleen mensen met een voldoende fundamenteel zelfvertrouwen echt kunnen genieten, want de anderen zullen de onvermijdelijke tekorten en nog overblijvende taken steeds als storend ervaren, en dus niet echt kunnen opgaan in de schoonheid van hun levenssituatie.

4. chance hebben. De ervaring leert dat mensen die geloven dat er meer mogelijkheden schuilen in zichzelf en in de situatie waarin ze zich bevinden, op het eerste gezicht meer chance hebben. Dit is te verklaren doordat die mogelijheden dichter binnen hun bereik komen (denk aan de groeicurve uit de eerste les), doordat ze meer naar uitkijken, en er ook durven instappen. Anderzijds is strikt wetenschappelijk al vaak bevestigd dat personen die bijgelovig zijn, die dus vaker denken aan mogelijke complicaties, en daadoor ongebruikelijk veel voorzorgen nemen, veel meer ongelukken en tegenslagen hebben dan de doorsneebevolking.