Carolien ter Burg, (1947) Kind van vader met verzetsverleden 'Mijn ouders waren door de oorlog te zeer beschadigd om hun kinderen te beschermen.
Lisa Polak, (1949) Kind van joodse ouders "Ik wist als kind: al val ik drie gaten in mijn knie, ik kan nooit tippen aan wat mijn moeder in de oorlog heeft meegemaakt."
John Soeters (1958) Kind van vader met een kampverleden "Het gemis aan emotionele betrokkenheid bij mijn vader is te wijten aan de angst dat je zomaar iets kunt verliezen."

Carolien ter Burg: "Mijn vader kon elk moment een driftbui krijgen."

Carolien ter Burg: "Verdriet van toen"

Bij Carolien ter Burg (56) thuis werd nooit over de oorlog gesproken. En zeker niet over het verzets- en kampverleden van haar vader. Wat zij zich vooral uit haar jeugd herinnert, zijn de driftbuien van haar vader. 'Hij was onberekenbaar in zijn stemmingen. Elk moment kon hij een driftbui krijgen die niet te stoppen was. Ik voelde me verdrietig en bang als hij zo'n bui had."

Al jong besefte Carolien dat ze niet met anderen over de drift van haar vader moest praten. "Het was een soort familiegeheim; als kind schermde je dat af voor de buitenwereld. Mijn ouders waren door de oorlog te zeer beschadigd om hun kinderen te beschermen, heb ik me later gerealiseerd. Dan zie je vaak dat een van de kinderen emotioneel voor die ouders gaat zorgen. Dat werd ik, de jongste van vijf kinderen. Waarom? Het zal wel met mijn karakter te maken hebben. De een komt meer voor zichzelf op en de ander wil altijd maar aardig zijn voor anderen.'"Gaandeweg is Carolien erachter gekomen dat haar vader in januari 1945 werd opgepakt voor het maken van pasfoto's voor vervalste persoonsbewijzen en werd afgevoerd naar Kamp Amersfoort. Emotionele herinneringen heeft Carolien aan de avonden op 4 mei, als ze met haar vader naar het verzetsmonument in Zuilen ging en daar hand in hand met hem stond om de doden te herdenken. 'Sinds kort weet ik dat daar ook de naam van de vader van onze winkelbediende op staat. Die winkelbediende is ook degene geweest die het stencilapparaat na mijn vaders arrestatie uit ons huis heeft gehaald. Want behalve dat mijn vader pasfoto's maakte voor het verzet, stencilde hij het nieuwsbulletin van Het Parool en verborgen mijn ouders een joodse vrouw. Dat laatste was het enige dat ik als kind wist over het verzetsverleden van mijn vader. Die joodse familie is namelijk altijd heel goed bevriend gebleven met mijn ouders.'

Lisa Polak: "Eten was bij ons thuis altijd heel beladen"

Lisa Polak (54) ziet zich nog als klein meisje uren in haar kinderstoel achter een bord bittere witlof zitten. "Eten was bij ons thuis heel beladen'" legt ze uit. "Mijn moeder kon niet goed koken, maar je móest het lekker vinden en je bord leegeten. In andere gezinnen werd gepraat onder het eten, daar zag ik dat eten gezellig kon zijn. Bij ons hing altijd een gespannen sfeer en was het één groot drama." Achteraf begrijpt ze het wel. Nadat haar joodse moeder van Duitsland naar Nederland was gevlucht, was zij in de oorlog samen met haar Nederlandse – eveneens Joodse – man van onderduikadres naar onderduikadres getrokken. Omdat ze als onderduikers geen recht hadden op bonnen, hebben ze vaak honger geleden.

Niet dat daarover werd gesproken bij Lisa thuis, maar gevoeld heeft ze des te meer. "Er hing een groot mysterie over ons huis. Mijn moeder gaf me altijd het gevoel dat ik iets moest goedmaken, alleen wist ik niet waarom. Dat is voor een kind heel frustrerend. Ik wist wel: al viel ik drie gaten in mijn knie, ik kon nooit tippen aan wat mijn moeder in de oorlog had meegemaakt. Alles wat mijn ouders in de oorlog niet zelf hadden kunnen beleven, werd geprojecteerd op ons. We moesten altijd mooier en beter zijn dan anderen en woekeren met onze talenten."

John Soeters: "Ik was boos omdat mijn vader al zo jong met zo veel ellende is geconfronteerd"

In het gezin waar John Soeters (44) opgroeide, werd nooit over het kampverleden van zijn vader gepraat. Johns vader kwam in Kamp Amersfoort terecht nadat hij gevlucht was uit de Arbeitseinsatz, de gedwongen tewerkstelling in Duitsland. John kwam daar pas achter toen zijn vader in de jaren tachtig een uitkering aanvroeg in het kader van de Wet Uitkeringen Burger-Oorlogsslachtoffers (WUBO). "Mijn vader was in 1980 arbeidsongeschikt geraakt door lichamelijke klachten die uit zijn verleden stamden. Tweeënhalf jaar geleden liet hij mij het WUBO-rapport van de psycholoog lezen. In dat rapport stond hoe mijn vader op weg naar de schuilkelder in Duitsland een meisje zag touwtjespringen. Toen hij uit de schuilkelder kwam, lagen er alleen nog brokstukken van dat kind. Ik denk dat het gemis aan emotionele betrokkenheid te wijten is aan de angst dat je zomaar iets kunt verliezen." John en zijn vader deden nooit iets samen, bij zijn vriendjes zag hij dat wél. "Die voetbalden met hun vader of maakten samen met hem hun huiswerk. Bij ons gebeurde dat gewoon niet. Ook toonde mijn vader nooit iets van waardering, genegenheid of liefde voor mij. De nadruk werd altijd op het materiële gelegd. Daar heeft het me nooit aan ontbroken, terwijl ik dat achteraf graag had willen inruilen voor meer emotionele betrokkenheid.'"De beste herinneringen heeft John aan de keren dat hij mee mocht naar het werk van zijn vader, een leerlooierij. "Niet dat hij dan veel zei, maar ik voelde me daar op een of andere manier verbonden met hem.

Net als Lisa is John Soeters iets met het oorlogsverleden van zijn vader gaan doen. Hij onderhoudt een website over de oorlog (www.tweedewereldoorlog.klup.nl) waar al zijn vrije tijd in gaat zitten. Een belangrijk moment voor hem was het bezoek met zijn vader aan Kamp Amersfoort. "Vooral het bezoek aan de Rozentuin heeft veel indruk op me gemaakt. Dat was de strafplaats. Omdat mijn vader zijn hand niet naar de pet bracht toen kampleider Kotälla, een van 'de drie van Breda', voorbijkwam, heeft hij daar twee dagen moeten staan met één vinger in de grond en één vinger aan zijn oor."

John was trots op zijn vader. "Maar ik voelde ook boosheid, omdat hij al op zo'n jonge leeftijd met zo veel ellende is geconfronteerd. En ik was blij omdat ik daar mijn vader zag zoals ik me hem altijd heb voorgesteld. Het gevolg is dat we veel meer dan vroeger zijn gaan praten over emotionele zaken en hij opener is geworden dan hij ooit was.'"Net als zijn vader vindt John het moeilijk om emotionele banden met anderen aan te gaan. Hij is vrij gesloten, zijn vrouw noemt hem de 'lone ranger'. Heel bewust probeert hij een betrokken vader voor zijn twee kinderen te zijn. Zo doen ze als gezin veel samen en gaat hij altijd mee naar ouderavonden. Hij helpt de kinderen met hun huiswerk en 's avonds loopt hij altijd even naar boven om ze goedenacht te wensen.