Althans, gebrekkige vormen van communicatie zijn vaak bron van onnodige en ongewenste meningsverschillen. Onze manier van communiceren is namelijk - meestal onbedoeld - gewelddadiger dan wij beseffen. 'Zonder het door te hebben kunnen wij uitdrukkingen gebruiken die vaak nodeloos beschuldigend zijn', stelt Marshall B. Rosenberg in Geweldloze communicatie: Ontwapenend en doeltreffend. 'We zijn het verleerd om mededogend te luisteren.' In zijn boek tracht hij onze communicatiepatronen te doorbreken. De verdediging en aanval moeten worden losgelaten. 'Jij stelde me teleur door niet op te dagen' moet worden: 'ik was teleurgesteld, omdat ik met je had willen praten'.

Rosenberg benaderingswijze van geweldloze communicatie stamt uit zijn strijd voor burgerrechten in de Verenigde Staten in de jaren zestig. Ook was hij in zijn jeugd zelf vaak slachtoffer van straatgeweld. De afgelopen dertig jaar heeft hij als klinisch psycholoog gewerkt aan het ontwikkelen van een model dat inmiddels wereldwijd wordt gebruikt. Binnen het bedrijfsleven, in gezinnen, op school en in de politiek. Zo is het als middel van conflictpreventie toegepast bij de vredesonderhandelingen tussen Israëli's en Palestijnen, in voormalig Joegoslavië en bij stammentwisten in Afrika. Ook zijn al in meerdere landen centra voor geweldloze communicatie opgericht.

Bij zijn lessen maakt Rosenberg gebruik van twee handpoppen: een wolf en een giraffe. De wolf is veeleisend, bedreigend en wil zijn gesprekspartner voornamelijk analyseren en classificeren. De giraffe daarentegen symboliseert kwetsbaarheid - denk aan de lange uitgesproken nek. Hij kan zelfbewust zijn zonder kritiek te hebben, te beledigen of de ander aan te vallen. Door zich te openen, geeft de giraffe uiteindelijk ook de wolf de mogelijkheid om zich kwetsbaar op te stellen. 'Het doel van geweldloze communicatie is een relatie opbouwen, gebaseerd op openheid en mededogen'. Zich in de ander inleven, heeft de hoogste prioriteit.

Het model van geweldloze communicatie bestaat uit vier elementen. Allereerst het waarnemen zonder een mening of oordeel klaar te hebben. 'Voor velen een zeer moeilijk proces en - volgens de Indiase filosoof Krishnamurti - zelfs de hoogste vorm van menselijke intelligentie', zo schrijft Rosenberg. Het tweede ingrediënt is het uiten van gevoelens of wel het tonen van kwetsbaarheid. Element drie sluit daar nauw bij aan: behoefte. 'Als wij in een gesprek onze gevoelens verbinden met de erachter liggende behoefte, erkennen wij die behoefte en kunnen wij actie ondernemen om die te vervullen.' Als laatste onderdeel noemt Rosenberg het verzoek. Dit moet zo worden geuit dat het geen verplichting wordt. 'Het verzoek helder verwoorden is heel belangrijk, omdat wij gewend zijn aan hoop, verwachting, geloven en denken dat een ander wel weet wat wij willen en dat zal doen.'

Rosenberg biedt in zijn boek een aantal oefeningen, taalkundige handreikingen en praktijkvoorbeelden. Hij verhaalt over de lerares die haar scholieren leert op geweldloze wijze te communiceren. Het is volgens haar effectief voor kinderen die een taalachterstand hebben, leerproblemen of gedragsproblemen. 'Een jongetje spuugt, scheldt, schreeuwt en prikt andere kinderen met een potlood als ze te dicht bij zijn tafeltje komen. Het is meteen over als ik tegen hem zeg: "Zeg dat alsjeblieft op een andere manier. Gebruik giraffentaal". Hij staat ogenblikkelijk op, kijkt het klasgenootje dat zijn woede heeft gewekt recht aan, en zegt: "Wil je alsjeblieft bij mijn tafeltje weggaan? Ik word boos als je zo dicht bij me staat." Het andere kind zegt: "Sorry, ik vergat dat het je hindert." Ongeacht de mooie voorbeelden, verwacht na het lezen van dit boek niet de ideale gesprekspartner te worden. Het maakt je daarentegen wel bewust van de - vaak verborgen - lading van je eigen taalgebruik.