Stress, verdriet of andere emotionele spanningen kunnen leiden tot tijdelijke psychische problemen. Met name stress is inmiddels in onze maatschappij zo’n gewoon begrip geworden, dat iedereen te pas en te onpas roept `gestresst' te zijn. We gebruiken zelfs het Engelse woord stress in plaats van het Nederlandse woord spanning. Het is onmiskenbaar dat spanningen van buitenaf ons psychologische evenwicht kunnen beinvloeden.

De ene persoon is gevoeliger voor spanningen dan de andere. Opbasis van gedrag heeft men twee gedragspatronen onderscheiden, het type A en het type B-gedrag. Het type A-gedrag kenmerkt zich door ambitie en competitie, door agressiviteit en een constant gevoel van tijdsdruk. Iemand met type A-gedrag heeft het altijd druk, heeft altijd haast en probeert continu meerdere dingen tegelijkertijd te doen. Dit leidt vaak tot ongeduld wanneer zaken naar zijn of haar idee te traagverlopen en een agressieve manier van reageren tegen iedereen in de omgeving die op enigerlei wijze barrieres opwerpt. Emoties worden opgekropt tot het niet langer gaat en dan 'explodeert' zo'n persoonook helemaal, van woede, frustratie of teleurstelling. Type A-gedragontstaat uit een combinatie van karaktereigenschappen en uitdagingen in de omgeving. In een rustige omgeving kan dit gedrag verdwijnen.

Type B-gedrag kenmerkt zich door ontspannenheid, het vermogen tot relativeren, een vriendelijke en hulpvaardige sociale omgang met anderen en een vrije, directe uiting van emoties. Men laat zich niet onder tijdsdruk zetten en handelt rustig en weloverwogen. Het is duidelijk dat men bij type A-gedrag sneller last zal hebben van psychische en lichamelijke klachten ten gevolge van stress. Aangezien we allemaal zowel type A als type B-eigenschappen bezitten, kunnen we afhankelijk van invloeden van buitenaf zo nu en dan overhellen naar de gespannen kant. Het is vooral een kwestie van het zo snelmogelijk onderkennen van zo'n situatie, om vervolgens bewust het type A-gedrag te vermijden en de omgeving zodanig aan te passen, dat ons rustige type B-gedrag weer de overhand krijgt. Een zo groot mogelijke lichamelijke en geestelijke gezondheid is daarvoor heel belangrijk; ons leefpatroon, met aan de ene kant voldoende beweging en aan de andere kant voldoende ontspanning, met volwaardige voeding enerzijds en of en toe toegeven aan een uitspatting anderzijds, houdt ons in balans.

Omgaan met emoties

Emoties zijn verbonden aan allerlei situaties waarin men terecht komt. Hoe wordt gereageerd op een situatie verschilt van persoon tot persoon. Omgaan met positieve emoties, zoals blijdschap, is voor de meeste mensen geen probleem. Het verwerken van negatieve emoties, zoals angst, verdriet, woede, onzekerheid, kan echter moeilijk zijn. Wanneer men in staat is om ook deze emoties te uiten en erover te praten met iemand die wordt vertrouwd, zal het psychisch evenwicht niet snel verstoord raken. Iedereen heeft wel eens een dag dat alles tegenzit, dat men emotioneel uit z'n goede doen is. Iedereen is wel eens onzeker of zenuwachtig, bijvoorbeeld bij een examen of een optreden voor een grote groep. Dat is allemaal heel normaal.Het gevaar schuilt in het opkroppen van emoties, ze niet uiten, er niet over praten, ze wegduwen en ontkennen. Een ander uiterste is dat men zich helemaal onderdompelt in een emotie, bijvoorbeeld verdriet, en dat deze emotie het hele leven gaat beheersen. Dit kan leiden tot allerlei lichamelijke en geestelijke klachten, zoals extreme nervositeit, slaapproblemen, depressiviteit, lusteloosheid enzovoort.

Hulp zoeken

In een groot aantal gevallen kunnen menselijke aandacht en een wel­willend oor even belangrijk zijn als, of misschien zelfs wel belangrijker zijn dan een geneesmiddel. Kan men hiervoor niet binnen de familie of in de vriendenkring terecht, dan kan een huisarts, psycholoog of een instituut als het RIAGG (Regionale Instellingen voor Ambulante Geestelijke Gezondheid) hulp bieden. Vaak ook is het verkrijgen van juiste informatie over lichamelijke verschijnselen, risicofactoren en mogelijke oplossingen heel belangrijk. Onzekerheid en onwetendheid makeneen probleem alleen maar groter.Het aanleren van ontspanningsoefeningen kan een wezenlijke bijdrage leveren. Ontspanning geeft een gevoel van veiligheid en rust. Men kan kiezen voor een geestelijke benadering (b.v. meditatie, autogene training) of een lichamelijke plus geestelijke benadering (b.v. yoga). Hier worden geen ernstige psychische ziekten besproken of geestelijke aandoeningen die voortvloeien uit inwendige oorzaken; in deze gevallen is professionele hulp de enig juiste weg. Aan deorde komen hier alleen aandoeningen die te maken hebben met het (tijdelijk) verlies van geestelijk evenwicht door invloeden van buitenaf.