Dit artikel is geschreven voor mensen die behoefte hebben aan meer inzicht in de werking van het onderbewustzijn en de aparte mechanismen die er spelen. Inzicht in de werking van het onderbewustzijn en hoe het ons tegenwerkt is van cruciaale belang in de therapie van mensen met allerlei ernstige psychische problemen.

Leren is ook een probleem

Het probleem met pijnlijke of traumatische ervaringen is dat we er ook van leren, en met name wat we ervan leren. Soms leren we positieve dingen, zoals “daar vanaf blijven”, “dat niet doen” die ons beschermen en behouden, we leren pijnlijke ervaringen vermijden.

De negatieve conclusies die getrokken worden zijn het feitelijke probleem. Voorbeelden van deze conclusies die dus voortleven in het onderbewustzijn, en het leven daarna sterk sturend beïnvloeden zijn: “ ik kan niet …” , “ik mag niet ….”, “ik mag er niet zijn”, “mensen zijn niet te vertrouwen”, “ik ben (negatief, slecht, etc)", “ik doe … nooit meer”, “ik deug niet”, “als ik ….. doe/ben dan gaat het fout/krijg ik straf.” “Ik ben niet goed genoeg” en ook “ik moet veranderen”.

We leren veel meer negatieve lessen We leren sommige emoties te onderdrukken, en die mogen er niet zijn. Hiermee begint een proces van niet heel zijn. Wat begint met straffen van gedrag en emoties wordt onderdrukken, onecht gedrag, en jezelf straffen. Dit internaliseren van het straffen gaat gepaard met sterke oordelen.

Twijfel aan zelf. Oneigenlijke verantwoordelijkheid en schuld. Er is een kind iets overkomen. De scheiding van de ouders, bv. En het kind denkt dat het de schuld is van het kind. Als ik maar liever was geweest. Een ongeluk buiten de verantwoordelijkheid wordt vaak toch gezien als eigen schuld.

In therapie wordt vaak gevraagd om de verantwoordelijkheid voor jouw aandeel op te pakken. Een prima streven, zeker gezien mensen hun problemen nooit compleet en op alle nivo’s willen erkennen. Maar vanuit de basisattitude “ik ben fout, het ligt aan mij” kan je verwachten dat zijn perceptie (en dus zijn werkelijkheid) voor zo iemand er een is waardoor veel oneigenlijke verantwoordelijkheden worden opgepakt.

Niet de handeling maar de persoon wordt fout. Vaak wordt er een conclusie getrokken over de persoon, en niet de gebeurtenis. Bij de conclusie “ik ben fout” wordt er zelfs getwijfeld aan eigen goedheid of intentie. Voorbeelden van dit soort conclusies zijn: “ik mag er niet zijn (omdat ik slecht ben)” “ik ben fout “, “ik hoor straf te krijgen” “ik ben slecht” of “seksualiteit is slecht”. Dit soort verwisseling van persoon en handeling komt heel veel voor, en er wordt weinig aandacht aan besteed tijdens de opvoeding om duidelijk te maken dat de handeling fout was, en niet de persoon.

Identificatie met probleem en vasthouden aan je probleem en beperkingen. Niet alleen wordt er getwijfeld aan de verantwoordelijkheid of schuld, maar ook de identificatie wordt compleet. Je hebt niet meer een probleem, je incorporeert het in je zijn. Je laat de onprettige ervaring niet los, maar zeult het mee. Loslaten kan niet zomaar meer. Het glas is halfleeg, (ik deug niet) en niets wat je zegt zal me anders kunnen overtuigen.

Psychological reversal

Psychological reversal is het fenomeen van tegenwerking van het onderbewustzijn, waarbij het onderbewustzijn negatief is ingesteld, en daarmee therapiedoelen saboteert.

Ziektewinst. Er zijn onbewuste voordelen bij de ziekte of het probleem, het levert iets op. Je kan er ook iets mee voorkomen, of bepaalde aandacht door krijgen.

Slachtofferrol. Spreekt voor zich. Ook hier kan je spreken van ziektewinst en identificatie.

Niet open staan. Een kind zal honderd keer van zijn fiets vallen, en zijn levendigheid, speelsheid en bereidheid om verder te leren wordt niet beinvloedt. De volwassene probeert het niet eens meer na een keer vallen. Het probleem heeft gewonnen.