Assertiviteit is het opkomen voor je persoonlijke belangen, het uitdrukking geven aan (uiten van) je gevoelens, gedachten en wensen op een gepaste manier (het durven zeggen van wat je denkt, voelt en wilt).

Dit op basis van respect. Respect voor je eigen belangen én respect voor de belangen van de ander. In principe is assertiviteit gericht op het openhouden van de communicatie (omgang) met anderen en zal assertiviteit (door de eerlijkheid, directheid en openheid) de communicatie stimuleren.

• Assertiviteit is wel: vragen om iets, waarbij je de mogelijkheid openhoudt om tot een compromis te komen als er twee belangen botsen.
• Assertiviteit is niet: ten koste van alles krijgen wat je wilt of de ander overdonderen. Assertiviteit is dus wezenlijk iets anders als egoïsme of agressie !!

De uitgangspositie om assertief te kunnen zijn is de houding: "Ik heb het recht om te voelen, denken en wensen wat ik wil en om hierover met anderen te praten!" We maken hier een onderscheid tussen assertiviteit, sub-assertiviteit (niet-assertiviteit) en agressiviteit.

Sub-assertiviteit is het opzij schuiven van je eigen belangen om het anderen naar de zin te maken, conflicten te vermijden, etc.. Bij sub-assertiviteit doe je dit door je mond te houden, je onderdanig op te stellen, de ander naar de mond te praten, mee te praten terwijl je weet dat je het anders wilt.

Agressiviteit is het opzij schuiven van het respect voor anderen. Dit doe je door je wensen en behoeften aan anderen op te leggen: je gaat in de aanval op ongepaste momenten, je eist, overdondert, domineert de ander, walst de ander plat.

Voorbeeld:

Eén van je ouders blijft je steeds ongevraagd adviezen geven over hoe je je leven zou moeten inrichten. Je hebt er nog niet eerder iets over gezegd, maar je merkt dat het je niet bevalt.

• Agressieve reactie bij opnieuw ongevraagd advies: " Je zit verdomme ook altijd te zeuren, je hebt nooit begrip voor mij, als je zo zit te zeiken ben ik weg!" en je loopt weg.
• Sub-assertieve reactie:" Ja sorry, je hebt helemaal gelijk, had ik zelf moeten bedenken, stom van mij!", en je begint te sniffen of zielig te huilen.
• Assertieve reactie: "Goh pa, ik merk dat ik me niet prettig meer voel als je met goedbedoelde adviezen komt. Vroeger als kind heb ik altijd veel aan je adviezen gehad, maar nu ik op kamers woon wil ik proberen om mijn eigen leven op te bouwen. Ik weet dat je de adviezen geeft omdat je me wilt helpen, maar op dit moment help je me het beste als je me dingen zelf laat uitzoeken en uitproberen. Ik zou het fijn vinden als je probeert om met advies geven te wachten tot het moment dat ik er zelf om vraag. Snap je wat ik bedoel ? Zou je dat ook willen proberen zo te doen ?".

Typen van assertiviteit

Basis Assertiviteit

Puur het opkomen voor je persoonlijke belangen (wensen, meningen, gedachten), bestaat meestal uit een korte opmerking of uiting van een mening.

Voorbeelden

• Als iemand je onderbreekt:"Pardon, ik zou eerst mijn verhaal af willen maken !"
• Als iemand je een moeilijke vraag stelt:"Over deze vraag wil ik eerst enkele minuten nadenken."
• Bij het plannen van afspraken:"Nee, dat tijdstip komt me niet uit."

Maar ook:

• "Fijn dat je me uitgenodigd hebt."
• "Je bent een echte vriend voor mij."
• "Ik heb de gesprekken met jou gemist."

Empathische (begripsvolle) assertiviteit

Als je niet alleen je eigen wens, gedachte of gevoel wilt benoemen, maar ook wilt laten merken dat je begrip hebt voor de ander.

• "Ik weet dat u het druk heeft, toch zou ik graag een afspraak willen maken."
• "Waarschijnlijk hebben jullie belangrijke dingen te bespreken, maar als je dat onder de vergadering blijft doen, stoor je de anderen."

En het eerdergenoemde voorbeeld van de ouder die ongevraagd advies geeft. Voordeel van de empathische assertieve opmerking: De aangesprokene voelt zich waarschijnlijk begrepen en zal daardoor eerder ingaan op de vraag of opmerking. Doordat degene die de assertieve opmerking een moment stil  staat bij de reden van het gedrag van de ander (probeert de ander te begrijpen), kan dit helpen om irritatie of agressie te verminderen.

Opgevoerde assertiviteit

Er is al eerder gesproken over gepaste assertiviteit hiermee wordt bedoeld dat assertiviteit aangepast kan worden aan de situatie en indien de situatie dat vraagt opgevoerd kan worden.

Voorbeeld:

Een onbekende biedt je een drankje aan terwijl je in de kroeg met een vriend zit te praten over een persoonlijk onderwerp. Je hebt geen behoefte aan een gesprek met een ander, je wilt alle aandacht bij het gesprek met de vriend houden.

• 1e reactie: "Aardig dat je het aanbiedt, maar we zitten met zijn tweeën bij te praten." De onbekende blijft aandringen.
• 2e reactie: "Nee, dank je we willen met z'n tweeën praten!" De onbekende blijft nog steeds aandringen.
• 3e reactie: "Dit is de derde en laatste keer dat ik zeg dat we geen behoefte hebben aan extra gezelschap, laat ons met rust !"

Als hier sprake zou zijn van een bekende die aandringt of doorgaat terwijl je aangeeft dat er geen behoefte van jou kant is, kun je natuurlijk nog een aantal extra tussenstappen toevoegen aan de opgevoerde assertiviteit:

• Vragen waarom iemand geen rekening houdt met je opmerking.
• Onderhandelen/ een compromis sluiten (niet nu, wel morgen of vanmiddag).

Praten in de Ik vorm

Bij assertiviteit gaat het er vaak om duidelijk te maken aan de ander wat zijn/haar gedrag bij je oproept en wat je daarmee wilt. Het is daarom belangrijk om dit onderscheid: gedrag van de ander en de betekenis die dit voor jezelf heeft, te scheiden en uit te spreken. Hoe kun je dit doen?

• "Als je .....doet" (objectieve, concrete beschrijving van wat de ander doet).
• "Dan heeft dit voor mij tot gevolg ......" (beschrijving wat voor effect het heeft op je leven en je gevoelens).
• "Ik zou willen dat je ........" (concrete gedragsbeschrijving van wat je wilt).

Voorbeeld

"Als je me corrigeert terwijl ik iets aan het vertellen ben aan een ander, lijkt het voor mij net alsof je me voortdurend in de gaten zit te houden en voel ik me behandeld als een klein kind. Ik zou willen dat je daarmee op houdt: laat me alsjeblieft op mijn manier zeggen wat ik te zeggen heb!"

of:

"Ik vind het niet prettig dat je zo weinig aan het huishouden doet. Ik krijg het idee dat je het wel makkelijk vindt zo, maar ik voel me zo langzamerhand een huissloofje. Ik wil met jou praten over een gelijkwaardige verdeling van de klussen in huis!"